Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 5 marca 2026 r. (III CZP 29/25) odniósł się do problemu formalnych wymagań skargi kasacyjnej, a w szczególności relacji między zakresem zaskarżenia orzeczenia a treścią wniosku o jego uchylenie lub zmianę. W rozstrzygnięciu przyjęto, że samo niespójne określenie tych elementów nie stanowi podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wskazano, że precyzyjne oznaczenie zakresu wniosku jest konieczne wyłącznie w sytuacji, gdy strona domaga się nie tylko uchylenia orzeczenia, lecz także jego zmiany.
Pytanie prawne przedstawione powiększonemu składowi
Rozstrzygnięcie zapadło na tle wątpliwości zgłoszonych przez trzyosobowy skład Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Sędziowie zwrócili się do składu siedmiu sędziów z pytaniem, czy skarga kasacyjna powinna zostać odrzucona w sytuacji, gdy wskazany w niej zakres zaskarżenia pozostaje w sprzeczności z zakresem wniosku o uchylenie lub zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zagadnienie to pojawiło się w sprawie, w której skarżący zakwestionował orzeczenie jedynie w części, lecz we wniosku kasacyjnym domagał się jego uchylenia, nie określając wyraźnie, w jakim zakresie uchylenie miałoby nastąpić.
Wymogi formalne skargi kasacyjnej
Kodeks postępowania cywilnego określa podstawowe elementy konstrukcyjne skargi kasacyjnej. W piśmie tym należy przede wszystkim wskazać zaskarżone orzeczenie wraz z informacją, czy jest ono kwestionowane w całości, czy tylko w określonej części. Konieczne jest również sformułowanie wniosku dotyczącego jego uchylenia albo uchylenia i zmiany, wraz z oznaczeniem zakresu żądanego rozstrzygnięcia.
W praktyce orzeczniczej utrwalił się pogląd, że oba te elementy powinny pozostawać ze sobą w ścisłej relacji. W wielu wcześniejszych orzeczeniach przyjmowano, że brak zgodności między zakresem zaskarżenia a treścią wniosku może prowadzić do odrzucenia skargi kasacyjnej bez wzywania strony do usunięcia braków. Stanowisko to znajdowało także oparcie w części doktryny.
Sąd Najwyższy zwrócił jednak uwagę, że jednolitość tego poglądu może być jedynie pozorna. W przypadkach, w których sąd uznawał, że skarga nie zawiera wskazanego uchybienia, kwestia ta zwykle nie była w ogóle omawiana ani w sentencji, ani w uzasadnieniu rozstrzygnięcia.
Wykładnia treści skargi kasacyjnej
W uchwale podkreślono, że interpretacja treści skargi kasacyjnej powinna uwzględniać jej sens oraz kontekst językowy. Choć pismo to sporządzane jest przez profesjonalnych pełnomocników, co przemawia za jego ścisłą interpretacją, nie można całkowicie wykluczyć możliwości dokonania wykładni jego treści.
Jednocześnie zaznaczono, że wykładnia taka nie powinna prowadzić do naruszenia praw drugiej strony postępowania. Odejście od dosłownego brzmienia pisma jest zatem dopuszczalne jedynie w ograniczonym zakresie.
Jeżeli skarżący nie wskazał wyraźnie, w jakiej części domaga się uchylenia orzeczenia, można przyjąć – zgodnie z regułami języka – że żądanie to odnosi się do całości rozstrzygnięcia, o ile z treści skargi nie wynika coś innego.
Argumenty systemowe i funkcjonalne
W uzasadnieniu uchwały przedstawiono również argumenty przemawiające za rygorystycznym podejściem do wymogów formalnych skargi kasacyjnej. Wskazywano m.in. na wysoki stopień formalizacji tego środka zaskarżenia, obowiązek działania przez profesjonalnego pełnomocnika oraz potrzebę usprawnienia postępowania przed Sądem Najwyższym. Niespójność pomiędzy zakresem zaskarżenia a wnioskiem może bowiem utrudniać ustalenie granic rozpoznania sprawy przez sąd kasacyjny.
Z drugiej strony zwrócono uwagę, że z literalnej treści art. 398⁴ § 1 pkt 1 i 3 k.p.c. nie wynika wprost obowiązek pełnej zgodności pomiędzy tymi elementami. Odczytanie przepisu wyłącznie w sposób językowy prowadziłoby jednak do wniosku, że wymogi konstrukcyjne skargi mają jedynie charakter formalny i mogą zostać spełnione poprzez sformułowanie dowolnego wniosku. Taka interpretacja – zdaniem Sądu Najwyższego – byłaby trudna do zaakceptowania.
Dlatego też przepis ten powinien być interpretowany w sposób uwzględniający funkcję regulacji procesowych, które służą m.in. wyznaczeniu zakresu kontroli kasacyjnej.
Konkluzja uchwały
Sąd Najwyższy uznał ostatecznie, że sama rozbieżność między zakresem zaskarżenia a treścią wniosku nie może stanowić samodzielnej podstawy odrzucenia skargi kasacyjnej. Jednocześnie podkreślono, że określenie zakresu wniosku jest niezbędne w sytuacji, gdy skarżący żąda zarówno uchylenia, jak i zmiany zaskarżonego orzeczenia.
Uchwała ta ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ ogranicza nadmierny formalizm przy ocenie skarg kasacyjnych i wskazuje na potrzebę interpretowania ich treści z uwzględnieniem rzeczywistego sensu żądań strony.
W przypadku zainteresowania tematem przedstawionym w artykule, prosimy o kontakt na: kancelaria@cddlegal.pl
Autor: Aleksander Kubacki
